Trening z ograniczeniem przepływu krwi po udarze. Co wiemy o wpływie na chód i równowagę

W treningu z ograniczeniem przepływu krwi, określanym skrótem BFR od angielskiego blood flow restriction, ćwiczeniom towarzyszy ucisk mankietu na kończynę. Pytanie kliniczne dotyczy tego, czy dodanie takiego ucisku poprawia sprawność bardziej niż program porównawczy. Sam fakt, że uczestnicy odzyskują funkcję w czasie rehabilitacji, nie rozstrzyga tej kwestii. Znaczenie ma różnica między grupami oraz to, czy porównano podobną ilość i intensywność ćwiczeń.

Najnowszy przegląd Honghu Kanga i współautorów dostarcza okazji do zestawienia wyników z wcześniejszą metaanalizą Juna Zhanga. Obie dotyczą kończyny dolnej po udarze, lecz różnią się zakresem poszukiwań i sposobem opracowania części wyników. Takie zestawienie pomaga zrozumieć, dlaczego korzystna średnia w jednym teście nie musi oznaczać równie wyraźnej zmiany we wszystkich aspektach funkcjonowania.

Przegląd opublikowany 26 października 2026 roku w „Frontiers in Neurology” objął 19 badań z losowym przydziałem osób dorosłych po udarze. W grupach badanych ograniczenie przepływu krwi łączono między innymi z ćwiczeniami oporowymi o małym obciążeniu, jazdą na rowerze lub innymi formami rehabilitacji. Programy porównawcze różniły się między badaniami, dlatego łączny wynik opisuje grupę zróżnicowanych interwencji, a nie jeden standaryzowany protokół.

Autorzy przeszukali osiem baz do 10 czerwca 2026 roku, ocenili ryzyko błędu narzędziem RoB 2, a pewność dowodów metodą GRADE. Osiemnaście badań przeprowadzono w Chinach, jedno w Turcji. Uczestnicy znajdowali się na różnych etapach powrotu do sprawności.

Część badań porównywała ćwiczenia z uciskiem z podobnymi ćwiczeniami bez ucisku. Takie zestawienie zbliża się do oceny dodatkowego efektu BFR. W innych pracach program o małym obciążeniu z BFR porównywano z treningiem o większym obciążeniu lub z rutynową rehabilitacją. Wówczas różnica obejmuje więcej niż sam mankiet.

W badaniu Ahmeda ćwiczenia oporowe z BFR przy 40% maksymalnego obciążenia dla jednego powtórzenia zestawiono z treningiem przy 80% tego obciążenia. W badaniach z cykloergometrem grupą porównawczą bywała jazda z podobnym oporem bez BFR lub z niewielkim uciskiem. Były też próby, w których całkowita dawka ćwiczeń różniła się między grupami. Wspólny wynik takich badań nie określa więc jednego uniwersalnego efektu dodania ucisku do dowolnej rehabilitacji.

Protokoły trwały około dwóch do dwunastu tygodni. Różniły się szerokością mankietów, miejscem ich założenia i sposobem wyznaczania ciśnienia. Stosowano zarówno wartości bezwzględne, jak i odsetek ciśnienia zamykającego przepływ tętniczy. Zestawienie tych parametrów opisuje zróżnicowanie badań. Nie stanowi gotowego programu do zastosowania u konkretnej osoby.

W skali Fugl-Meyer dla kończyny dolnej, która ocenia funkcje ruchowe, średnia różnica między grupami wyniosła 2,14 punktu na korzyść treningu z ograniczeniem przepływu. Przedział ufności 95% wynosił od 0,74 do 3,54 punktu. Ten wynik oparto na 10 badaniach z udziałem 646 osób i oceniono jako dowód o niskiej pewności.

W skali równowagi Berga, gdzie wyższy wynik oznacza lepszą równowagę, różnica wyniosła średnio 4,72 punktu. Przedział ufności od 1,62 do 7,82 punktu obejmuje zarówno mniejsze, jak i większe efekty. Wyniki ośmiu badań wyraźnie różniły się między sobą, a pewność tej oceny była bardzo niska. Przywoływany przez autorów próg około pięciu punktów pochodzi z określonej populacji i nie stanowi uniwersalnej granicy dla każdej osoby po udarze.

W teście sześciominutowego marszu grupa z ograniczeniem przepływu pokonywała średnio o 8,01 metra więcej niż grupy porównawcze. Przedział ufności wynosił od 2,31 do 13,71 metra, a pewność dowodu oceniono jako umiarkowaną. Autorzy wskazali, że ta różnica jest mniejsza od opisanych w literaturze progów istotnej zmiany dla części populacji po udarze. Wynik statystyczny sam w sobie nie przesądza więc, jak dużą zmianę uczestnik zauważy w codziennym życiu.

W podstawowej analizie testu marszu na 10 metrów prędkość była większa o średnio 0,14 metra na sekundę. Po uwzględnieniu dodatkowych kwalifikujących się prac spoza podstawowej analizy oszacowanie wyniosło 0,09 metra na sekundę, a przedział ufności obejmował także brak różnicy. Wynik zależał zatem od doboru materiału, a pewność oceniono jako bardzo niską.

Nie wykazano jednoznacznej przewagi w teście „wstań i idź”, wstawaniu z krzesła, kadencji ani w pełnych skalach Barthel lub zmodyfikowanego indeksu Barthel. Nie dowodzi to jednak, że różnice nie istnieją. Niektóre analizy opierały się na małej liczbie uczestników i pozostawiają szeroki zakres możliwych efektów.

Przegląd Zhanga i współautorów, opublikowany 8 maja 2026 roku, obejmował 11 badań z 522 uczestnikami i wyszukiwanie do października 2025 roku. Średnia przewaga w skali Berga wyniosła 4,52 punktu, z 95-procentowym przedziałem ufności od 0,78 do 8,26. W teście sześciominutowego marszu wyniosła 9,73 metra, z przedziałem od 7,26 do 12,21 metra. Kierunek tych wyników jest podobny do nowszego przeglądu.

Porównanie tabel badań pokazuje jednak wspólne prace, między innymi Ahmeda, Suna, Xu, Gonga, Shanga i Tanga. Te same grupy uczestników nie stają się nowym potwierdzeniem tylko dlatego, że uwzględniono je w kolejnym przeglądzie. Nie można sumować liczby uczestników obu metaanaliz ani traktować ich jako dwóch całkowicie niezależnych prób potwierdzenia skuteczności.

We wcześniejszej publikacji korzystne wyniki części analiz dotyczyły programów trwających ponad cztery tygodnie. Nie oznacza to jednak, że sam dłuższy czas terapii był przyczyną większego efektu. Grupy badań mogły różnić się także charakterystyką uczestników i interwencją. Nowszy przegląd nie wykazał jednoznacznej przewagi dla pełnych skal codziennej samodzielności Barthel. To ważna rozbieżność między poprawą wybranych testów a potwierdzeniem szerszego efektu funkcjonalnego.

Informacje o działaniach niepożądanych były niepełne i niespójne. W badaniach, które je wyraźnie opisały, nie zgłoszono poważnego zdarzenia ani zakrzepicy powiązanej z treningiem. Opisywano między innymi dyskomfort pod mankietem, ból mięśni i miejscowe siniaki. Brak zgłoszonych ciężkich zdarzeń przy ograniczonym raportowaniu nie pozwala określić ich rzeczywistej częstości.

Przegląd nie rozstrzyga, który mankiet, ciśnienie, rodzaj ćwiczeń lub czas programu zapewnia najlepsze efekty. Wyniki mogą pomagać w rozmowie o możliwych korzyściach i niepewności, lecz nie pozwalają przewidzieć indywidualnej odpowiedzi. Potrzebne są większe badania z porównywalnymi protokołami, dłuższą obserwacją i systematycznym raportowaniem bezpieczeństwa.

Dla fizjoterapeuty najistotniejsze jest rozdzielenie trzech pytań: czy zmienił się wynik testu, czy różnica ma zauważalne znaczenie oraz czy utrzymuje się poza okresem terapii. Obecne dowody dają częściowo korzystną odpowiedź na pierwsze pytanie. Dla dwóch pozostałych pozostawiają istotne luki.

Ocena równowagi, prędkości chodu, wytrzymałości i samodzielności dotyczy odmiennych obszarów. Nie można porównywać samych wartości liczbowych między tymi skalami i na tej podstawie uznawać, że BFR silniej wpływa na jeden obszar. Podobnie brak istotnego wyniku w jednym teście nie dowodzi równoważności programów. Taką hipotezę trzeba badać z odpowiednim projektem i wcześniej określoną granicą.

Najostrożniejszy wniosek jest zarazem użyteczny: BFR pozostaje możliwym dodatkiem do ćwiczeń po udarze, z korzystnymi sygnałami w części testów, ale bez podstaw do obietnicy poprawy wszystkich wymiarów sprawności. Wybór metody wymaga uwzględnienia populacji, programu porównawczego oraz niepewności dotyczącej bezpieczeństwa i trwałości zmian.

Kang i współautorzy, 26 października 2026: https://doi.org/10.3389/fneur.2026.1987031

Zhang i współautorzy, 8 maja 2026: https://doi.org/10.3389/fneur.2026.1814592

Fotografia przedstawia rower stacjonarny jako ilustrację jednej z form ćwiczeń analizowanych w przeglądzie. Nie pokazuje zestawu do treningu BFR.