Skolioza w okresie wzrostu: ocena ryzyka i wspólny plan leczenia

Rozważając ćwiczenia u nastolatka z idiopatyczną skoliozą (AIS), trzeba oddzielić średnią zmianę w badaniach od przewidywania losów konkretnego skrzywienia. Przegląd Cochrane opublikowany w 2024 roku włączył 13 randomizowanych badań obejmujących 583 uczestników. Próby różniły się dojrzałością pacjentów, wielkością krzywizn i rodzajem programu. Wyszukiwanie literatury zakończono w listopadzie 2022 roku, co wyznacza granice aktualności tego zestawienia.

Przy porównaniu ćwiczeń z brakiem leczenia oszacowanie różnicy kąta Cobba wynosiło około −3,6 stopnia, ale pewność dowodów była bardzo niska. Dodanie PSSE do gorsetu przyniosło niewielką średnią korzyść przy niskiej pewności. Wyniki dotyczą konkretnych porównań grupowych i nie uprawniają do obiecywania podobnego efektu każdemu pacjentowi.

Dużym ograniczeniem jest czas obserwacji. Poprawa osiągnięta po kilku miesiącach nie dowodzi jeszcze, że skrzywienie pozostanie poniżej istotnego progu do zakończenia wzrostu. Tylko jedno z badań śledziło uczestników aż do dojrzałości. Autorzy wskazywali także niewielkie próby, różnorodność protokołów i brak wystarczającej oceny działań niepożądanych.

Program ćwiczeń dobiera się do celu i wzorca skrzywienia, a jego efekty interpretuje obok zaplanowanej kontroli ortopedycznej. W rozmowie warto jasno wskazać, co badania sugerują, jak niepewne są te wyniki i dlaczego monitorowanie w okresie wzrostu pozostaje konieczne. Ćwiczenia mogą być częścią leczenia zachowawczego, ale nie zastępują oceny ryzyka progresji.

Przy skoliozie idiopatycznej osoby nadal rosnącej dobór leczenia zależy od ryzyka progresji. Według orientacyjnych kryteriów SRS gorset rozważa się przy skrzywieniach większych niż 25 stopni i mniejszych niż około 45–50 stopni, gdy pozostaje potencjał wzrostu. Ostateczna kwalifikacja wymaga jednak oceny dojrzałości, postępu skrzywienia i wzorca krzywizny. Rodzaj gorsetu, godziny stosowania i moment zakończenia leczenia ustala prowadzący zespół.

W BrAIST obserwowano łącznie 242 pacjentów, uwzględniając grupę randomizowaną i kohortę wyboru terapii. W części randomizowanej obejmującej 116 osób sukces leczenia stwierdzono u 75% pacjentów z gorsetem oraz 42% obserwowanych. Sukces oznaczał osiągnięcie dojrzałości bez progresji skrzywienia do co najmniej 50 stopni. Zalecono noszenie gorsetu przez co najmniej 18 godzin na dobę i wykazano związek korzyści z rzeczywistym czasem używania. Rezultaty trzeba odczytywać z uwzględnieniem kryteriów włączenia do badania.

Fizjoterapia w okresie gorsetowania może wspierać sprawność i aktywną kontrolę podczas codziennych czynności. Ważna jest regularna obserwacja skóry, ucisku i komfortu. Nastolatek powinien móc opowiedzieć o trudnościach związanych ze szkołą i kontaktami społecznymi, ponieważ wpływają one na wykonalność planu. Gdy noszenie jest problemem, sprawdza się dopasowanie oraz organizację leczenia z wykonawcą zaopatrzenia; samowolne skracanie czasu może zmniejszać skuteczność.

Dalszy plan powinien łączyć kontrolę kątów i ryzyka wzrostowego z funkcją dziecka. Ćwiczenia służą wybranym potrzebom, a gorset stosuje się zgodnie ze wskazaniami ortopedycznymi. Zrozumiałe zasady kontaktu w razie problemów pozwalają zachować leczenie oraz możliwie normalne uczestnictwo w życiu rówieśniczym.